Ede

Compost maken

Introductie
Iedereen kiest wat het beste uitkomt in de eigen situatie, maar zelf compost maken is spannender en goedkoper dan naar de winkel gaan om enkele liters compost te kopen. Zelf compost maken leert ook hoe een mooie kringloop er kan ontstaan. De inzet en fysieke inspanning zijn niet groot.

Maak je eigen compost
Composteren is een natuurlijk proces van verval. Organische materialen worden gerecycled door schimmels, bacteriën, maar ook dieren. Er zijn veel manieren om compost te maken, dus ontdek wat het beste werkt voor u. Groei & Bloei heeft hier een korte versie, hieronder de uitgebreide.

Waarom compost maken?
Het is erg gemakkelijk om naar een tuincentrum of klusmarkt te gaan om een zak compost te kopen. In een aantal gevallen zit er in compost ook wit veen uit de Baltische staten of zwart veen uit Duitsland. Veel compost wordt gemaakt van GFT dat door particulieren aan de weg is gezet en door afvalverzamelaars wordt opgehaald. De kwaliteit van commerciële compost wordt deels bepaald door de structuurverbeterende eigenschappen, voedingswaarde voor de bodem en gebrek aan zaden.

Zelf maken van compost is goed voor uw tuin en goed voor het milieu. Door recycling van tuinafval vermindert u de hoeveelheid afval die wordt vervoerd naar de stortplaats. Compost is ideaal voor de tuin, het fungeert als een bodemverbeteraar en natuurlijke meststof.

Het compost vat
Diverse tuiniers maken compost in een container of ton. Dit houdt de hoop samen en helpt warmte en vochtigheid stabiel te houden. De container kan vierkant of rond zijn, gemaakt van hout, kunststof of gaas. Het moet onderaan open zijn zodat de wormen en andere beestjes er in kunnen en overtollige vocht afgevoerd wordt. Een soort deksel is nuttig om regen buiten en warmte binnen te houden. De grootte varieert, maar ongeveer 1 m2. is ideaal. Als u een grote tuin heeft en veel tuinafval, dan is het beter om minstens 2 composteerplekken te hebben. De ene plek wordt gevuld en de andere heeft de tijd om goed te ‘rijpen’. Er zijn kunststof bakken te koop. Deze hebben een deksel en de warmte wordt goed behouden. Onderaan zit een klep om de rijpe compost er uit te schappen, maar dit werkt slechts deels, waar de klep niet zit komt de compost niet weg. U kunt ook zelf eenvoudig een composthoop maken met houten planken (van pallets). De andere benodigdheden voor goede compost zijn lucht en water. Het mengsel moet luchtig zijn en niet te vochtig.

Het begin

  • Plaats uw hoop op een gemakkelijk bereikbare plek, liefst gewoon op aarde. Wormen en andere organismen in de bodem kunnen de hoop dan in.
  • Leg op de kale aarde een laag twijgen, dit zal helpen met ventilatie en afvoer van overtollig water.
  • Ideaal zou zijn de bak in één keer te vullen, maar dit is niet reëel. De praktijk is dat u dagelijks wat groenteafval heeft en vooral in het seizoen snoeiafval.
  • Neem af en toe de moeite om de bovenste laag van de composthoop om te woelen, dus groente en tuinafval te mengen.
  • U houdt de compost het gezondst door te zorgen voor een licht vochtig klimaat in de hoop, maar zeker niet nat. De hoop in de volle zon plaatsen is ook niet optimaal.

De rijping
Organisch materiaal rot nu eenmaal. Wat snel composteert zijn de zachte groenten, zoals slablaadjes maar ook blad van o.a. hosta. Uiteraard zullen twijgen en takjes minder snel composteren. Voor een snel resultaat kunt u dus beter houtachtig materiaal vermijden. Hebt u een grote tuin en dus hopelijk 2 composthopen, dan kunt u het houtachtige materiaal gerust wel verwerken. De compost heeft dan wel 2 jaar nodig voor de juiste structuur.

Er zijn compostversnellers in de handel, sommige met een bio- of eko etiket, maar met geduld zijn deze producten niet nodig en draagt de natuur zelf de juiste schimmels en bacteriën aan. Het is ook een goede gewoonte als u tijdens het spitten of poten wormen tegenkomt deze naar de composthoop te verhuizen. Zeker als uw humushoop nieuw is. Het helpt ook als u af en toe vers groenafval mengt met arme grond uit de tuin zodat de microben die u in de tuin heeft zich in de hoop lekker kunnen vermenigvuldigen.

Vermijden
Uiteraard zijn er dingen die voor de compost niet bevorderlijk zijn omdat ze slecht of niet verteren. Hebt u een enorm gazon, dan is alle maaiafval tegelijk op de composthoop gooien een rem op de gang van zaken. Naalden van naaldhout, groen van coniferen kunt u beter meegeven met het GFT-afval en niet op de eigen hoop gooien, zelfs na 5 jaar is dit materiaal nog niet goed vergaan. Bij veel composteerders staat eikenblad ook op de lijst met te vermijden materiaal omdat het meer dan 2 jaar nodig heeft om te vergaan.

Afval uit de keuken kan op de hoop, maar gekookt voedsel zorgt nogal eens voor een foute geur en het verkeerde soort bacteriën. Eierschalen kunnen, mits kleingemaakt, goed bij de humus. Iemand die gevoel heeft voor kalkhuishouding begrijpt dat er veel eierschaal bij gemaaid gras op de hoop kan en slechts af en toe als er weinig kalkminnaars in de tuin staan. Paddenstoelen die zich vestigen op de compost geven aan dat de hoop te vochtig is.

Het is aan te raden onkruid dat u zeker niet in de tuin wilt hebben ook niet op de compost gooit. Stel dat u een wortelstokje van kweek (Elytrigio repens) of zevenblad (Aegopodium podagraria) op de berg gooit, dan wordt u een jaar later geconfronteerd met de gevolgen.

Een twijfelgeval is snijbloemen. Bepaalde snijbloemen zijn in de kas dusdanig zwaar behandeld met gewasbeschermende middelen dat ze niet goed zijn voor de composthoop. U krijgt de middelen dan ook later in de tuin en als u zelf geen gif gebruikt, dan wilt u de compost van die snijbloemen ook niet.

Aanraders
Een ideale compostbak heeft een mix van twee soorten afval, groen, nat materiaal en droog houtachtige materiaal. Zacht groen materiaal zoals jong gras en jonge (on)kruiden bevatten veel stikstof en water en zullen snel rotten. Zacht groen verwarmt de hoop, maar als ze te weinig gemengd zijn met structuur (takjes / houtachtiger afval) wordt de hoop nat en slijmerig. Materialen zoals houtsnippers of herfstbladeren bevatten weinig water en een hoog gehalte aan koolstof. Ze rotten langzaam maar houden hun structuur goed en dragen zo bij tot het evenwicht met de natte ingrediënten. Een mengsel van natte stikstofhoudende- en droge koolstof afvalstoffen produceren uitstekende compost. Het gaat om de balans.

Hoe lang duurt de rijping?
Dit varieert. Het eerste jaar gebeurt er weinig als u geen compostversneller gebruikt. Een evenwichtige composthoop is sneller klaar als er veel materiaal op terecht komt, want dan wordt de hoop warmer door broei. Voor mensen met een kleine tuin en een bescheiden keukenafval duurt het proces veel langer. Een grote hoeveelheid, zodat er broei ontstaat, is ook beter tegen zaad, dat sterft dan meestal. Een kleinere hoop geeft minder warmte zodat het composteringsproces veel langzamer gaat, maar het eindproduct is gewoon zo vol met voedingsstoffen.

Onderhoud
Om compostering te onderhouden is het nodig de ‘groene’ bovenlaag af en toe om te spitten en te mengen met een beetje tuingrond of oude compost. Dit om de microben goed te mengen. Het draaien van niet gecomposteerde massa zorgt voor meer lucht en stimuleert de omzetting. Het zorgvuldig opbouwen van laagjes blad, gras, keukenafval, takjes, enz. verbetert het eindproduct.

Het eindproduct
Als de compost rijp is kleurt het bruin tot zwart, afhankelijk van de samenstelling. Dan kan de gerijpte hoop afgegraven worden met achterlating van de eventuele ongerijpte bovenlaag als u slechts 1 hoop of bak heeft.

  • De compost kan worden ingraven tussen de planten, waar het de bodem luchtiger en rijker aan voedingsstoffen maakt. Het verbetert ook de structuur van de grond: Het breekt de klei bodems of het verrijkt zand bodems en houdt daar meer vocht vast. Eventueel aanwezig zaad in de compost zal niet snel ontkiemen indien ingegraven.
  • Een andere manier om compost toe te passen is het afdekken met een laag compost van ongewenst groen zoals mos of onkruid. Ook is dit een goede manier om fruitstruiken, vaste planten, struiken of bomen te voeden.
  • Goede compost kan ook worden gebruikt voor potplanten, manden en voor de groentetuin.

Milieu Centraal geeft ook tips om zelf te composteren.

Wormencultuur

Populair sinds enige tijd is de wormencultuur. Die kun je met enige moeite zelf regelen, dus alle wormen die je tegenkomt in de tuin inschatten. Regenwormen eten ander materiaal dan compost- of mestwormen. Regenwormen (Eisenia hortensis) voeden zich met rijp gecomposteerd materiaal en verplaatsen dat, soms tot 3 meter diep. Gewone regenwormen zijn doorgaans iets dikker en bruiner. Aardwormen (Lumbricus terrestris) stammen uit een andere familie, maar zijn ook een aanwinst voor de tuin en grond. Ze zijn beide goede hulpjes voor het luchtig houden van de grond. De echte compostwormen (Eisenia fetidae) zijn smallere en meer rood-bruine pieren die zich alleen vlak onder de oppervlakte wagen en ze eten bij voorkeur vers plantmateriaal. Met vers is hier geen levend materiaal bedoeld. Deze composteerders zijn te koop in grote aantallen. Besef dat als er veel aanbod is van te composteren materiaal, er ook veel compostwormen nodig zijn. Geef bij het starten dus niet te veel ‘lekkers’ (plantafval). Wurmen leven maximaal 2 jaar en vermenigvuldigen zich vaak al na 3 maanden. Regenachtige dagen zijn een goede aanleiding tot paring, ze komen dan boven de grond en hopen op een ontmoeting.

Vermicultuur of wormenbak
Wie een wormenbak wil beginnen heeft wat te kiezen. Wat in de gaten gehouden moet worden is dat van groenafval niet vanzelf compost gemaakt wordt door de compostwormen. De condities zijn vrij precies. Het mag niet te koud of warm zijn, niet te nat of te droog en de wormen mogen niet overvoerd worden. Een voordeel van deze wormenbak is dat het ook goed op een balkon kan.

Hoe werkt het?
Plaats je wormenbak op een beschutte plek, op het terras of in een hoekje van het balkon. Zorg ervoor dat de wormencultuur zomer en winter tussen de 15 en 25 °C blijven. Onderaan de bak leg je een laagje halfverteerd organisch materiaal met de compostwormen. Het organische materiaal komt mee met een gekochte starterset of krijg wat uit het vat van een buur of kennis. Gooi het keukenafval iedere dag in een dunne laag bovenop het reeds aanwezige materiaal. Als de bak vol is, moet je de kweek tijdelijk met rust laten zodat de wormen hun werk kunnen afmaken. Een handige methode is om twee identieke stapelbare emmers of boxen te gebruiken. Zelf een wormenbak maken? Kijk dan hier eens, maar er zijn legio andere voorbeelden.
Er zijn ook methodes om met (minimaal) 3 bakken te werken, de onderste bak is dan de bak zonder gaatjes maar met een kraantje, zodat het percolaat (de natte mest) opgevangen kan worden en verdund weer als voedingsstof aan tuin of plantenbak gegeven kan worden.

Tot slot
Duizendpoten en slakken moet je weghouden van de mestwormen, ze eten de zeer gewaardeerde compostmakers op.

Overige tips

Hebt u Taxus baccata (venijnboom) in uw tuin staan, gooi het snoeiafval daarvan niet op de composthoop, maar schenk het aan een goed doel. In de jonge naalden van Taxus baccata zit de stof baccatine, een belangrijk middel tegen kanker. Het wordt bewerkt tot geneesmiddel toegepast bij o.a. borst- en eierstokkanker. De inzameling is gebonden aan strenge regels en een seizoen (van juni t/m augustus).

Er zijn Taxus Taxi Tassen of zeilen verkrijgbaar bij Uitgiftepunten en Intratuin in Arnhem, Breda, Duiven, Elst, Malden, Nuenen, Rosmalen, Veghel en Venray. Meer weten? Ga dan naar Taxus taxi.